อ้อย 90 วันหลังปลูก: จุดเปลี่ยนระบบจากการสร้างทรงพุ่มสู่การเร่งสะสมซูโครส

บทคัดย่อ
ช่วงอายุประมาณ 90 วันหลังปลูกเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญทางสรีรวิทยาของอ้อย จากระยะสร้างโครงสร้างลำต้นและทรงพุ่ม ไปสู่ระยะเร่งสะสมคาร์โบไฮเดรตและเพิ่มปริมาณซูโครสในลำ การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวเกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ระหว่างแหล่งผลิต (source) การลำเลียง (flow) และแหล่งสะสม (sink) อย่างเป็นระบบ บทความนี้วิเคราะห์บทบาทของโพแทสเซียม (K) ต่อการขยายลำและการสะสมซูโครส ร่วมกับแมกนีเซียม (Mg) และสังกะสี (Zn) ที่สนับสนุนการสังเคราะห์แสงและการทำงานของเอนไซม์ พร้อมเสนอแนวทางการจัดการโภชนาการอ้อยอย่างบูรณาการตามช่วงพัฒนาการ

บทนำ
อ้อยเป็นพืช C4 ที่มีศักยภาพการสังเคราะห์แสงสูง ผลผลิตเชิงเศรษฐกิจวัดกันที่น้ำหนักลำและค่าความหวาน (เช่น CCS) อย่างไรก็ตาม ลำอ้อยไม่ใช่อวัยวะสร้างอาหาร แต่เป็นแหล่งสะสมซูโครสที่ถูกสร้างจากใบ
ในช่วงแรกปลูก–ประมาณ 90 วัน พืชให้ความสำคัญกับการสร้างทรงพุ่ม ระบบใบ และโครงสร้างลำเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตพลังงาน หลังจากนั้น ระบบสรีรวิทยาจะค่อย ๆ เปลี่ยนโฟกัสสู่การสะสมคาร์โบไฮเดรตในลำ การจัดการธาตุอาหารจึงควรปรับให้สอดคล้องกับจังหวะของระบบพืช

วิเคราะห์เชิงระบบ: Source–Flow–Sink ในอ้อย

1) Source – ใบ: ฐานการผลิตพลังงาน
ใบอ้อยทำหน้าที่สังเคราะห์แสง เปลี่ยนพลังงานแสงเป็นน้ำตาล โดย Mg เป็นองค์ประกอบสำคัญของคลอโรฟิลล์ ขณะที่ Zn เกี่ยวข้องกับเอนไซม์หลายชนิดที่ควบคุมการสร้างโปรตีนและฮอร์โมนพืช หากใบเสื่อมเร็วหรือขาดสมดุลธาตุอาหาร ประสิทธิภาพการผลิตคาร์โบไฮเดรตจะลดลง ส่งผลต่อทั้งระบบ

2) Flow – การลำเลียง: กลไกขับเคลื่อนซูโครส
น้ำตาลที่ผลิตจากใบต้องถูกลำเลียงผ่านท่อลำเลียงอาหาร (phloem) ลงสู่ลำ การลำเลียงนี้อาศัยความแตกต่างของศักย์ออสโมติกและแรงดันเต่งของเซลล์ ซึ่งโพแทสเซียมมีบทบาทสำคัญในการ
ควบคุมการเปิด–ปิดปากใบ
รักษาสมดุลน้ำในเซลล์
สนับสนุนการเคลื่อนย้ายซูโครสอย่างมีประสิทธิภาพ
การขาด K ทำให้การลำเลียงน้ำตาลลดลง แม้ใบยังคงสังเคราะห์แสงได้

3) Sink – ลำอ้อย: แหล่งสะสมซูโครส
ลำอ้อยทำหน้าที่สะสมซูโครสในช่องว่างเซลล์ การสะสมซูโครสต้องอาศัยทั้งพลังงานจากการสังเคราะห์แสง และสภาวะแรงดันเซลล์ที่เหมาะสม ซึ่งสัมพันธ์กับระดับโพแทสเซียม หากระบบ source และ flow ทำงานสอดประสาน ลำอ้อยจะเพิ่มทั้งน้ำหนักและความหวาน

จุดเปลี่ยนหลัง 90 วัน: การออกแบบโภชนาการให้สอดคล้องระบบ

ช่วงแรกปลูก–90 วัน ควรมุ่งเน้นการสร้างทรงพุ่มและระบบใบให้สมบูรณ์ เพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตพลังงาน

หลัง 90 วัน ระบบพืชจะเปลี่ยนลำดับความสำคัญไปสู่การขยายลำและสะสมซูโครส ความต้องการโพแทสเซียมจึงเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน หากยังคงใช้สูตรสมดุลแบบระยะแรก อาจเกิดภาวะใบเขียวแต่ความหวานไม่เพิ่ม หรือ ลำยาวแต่น้ำหนักไม่ขึ้น

สรุปเชิงระบบและแนวทางปฏิบัติ

ผลผลิตอ้อยที่มีทั้งน้ำหนักและความหวาน คือผลลัพธ์ของความสมดุลระหว่าง
การผลิตพลังงาน (ใบ) → การลำเลียงซูโครส → การสะสมในลำ
แนวทางจัดการโภชนาการอย่างเป็นระบบ

ระยะแรกปลูก–90 วัน
สนับสนุนการสร้างทรงพุ่มและระบบใบ เช่น
FK-1 (20-20-20 + Mg + Zn)

ตั้งแต่อายุ 90 วันขึ้นไป
ปรับสู่สูตรโพแทสเซียมสูง เพื่อเร่งลำและสะสมซูโครส เช่น
FK-3S (5-10-40 + Mg + Zn)

FK-3S บรรจุ 2 กิโลกรัม แยก 2 ถุง เพื่อป้องกันปฏิกิริยาระหว่างธาตุอาหารก่อนใช้งาน อัตราใช้ 25–50 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ฉีดพ่นทางใบ เหมาะสำหรับช่วงเร่งลำ เพิ่มน้ำหนัก และสะสมความหวาน

เมื่อออกแบบการให้ธาตุอาหารให้สอดคล้องกับจังหวะการทำงานของระบบพืช การเพิ่มผลผลิตอ้อยจะเกิดขึ้นจากประสิทธิภาพของกระบวนการ ไม่ใช่เพียงจากปริมาณปุ๋ยที่ใช้

เอกสารอ้างอิง
Taiz, L., Zeiger, E., Møller, I. M., & Murphy, A. (2015). Plant Physiology and Development. Sinauer Associates.
Marschner, P. (2012). Marschner’s Mineral Nutrition of Higher Plants. Academic Press.
Moore, P. H., & Botha, F. C. (2014). Sugarcane: Physiology, Biochemistry, and Functional Biology. Wiley-Blackwell.
Inman-Bamber, N. G., & Smith, D. M. (2005). Water relations in sugarcane and the importance of potassium. Field Crops Research, 92, 185–202.
Muchow, R. C., Robertson, M. J., & Wood, A. W. (1996). Growth and sucrose accumulation in sugarcane. Field Crops Research, 48, 189–202.

#อ้อย #เร่งลำ #สะสมซูโครส #โพแทสเซียมสูง #โภชนาการพืช #SystemThinking #ปุ๋ยทางใบ #FK1 #FK3S #เพิ่มความหวาน